Vijf vraagstukken voor duurzame beleggers in 2026

De wereld wordt in toenemende mate gekenmerkt door geopolitieke spanningen, snelle technologische disruptie en aanhoudende energieonzekerheid. Dat dwingt duurzame beleggers om verder te kijken dan de traditionele ESG-pijlers. Ronald van Genderen schrijft.

Klimaatmitigatie, sociale inclusie en goed ondernemingsbestuur blijven essentieel voor ESG-beleggingen, maar zijn op zichzelf niet langer voldoende. Vijf vraagstukken voor duurzame beleggers in 2026.

1. Defensie: een verruiming van de duurzaamheidslens

Weinig sectoren illustreren de verschuivende prioriteiten zo duidelijk als defensie. Sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 — en de verdere toename van geopolitieke onzekerheid na de terugkeer van Donald Trump als president van de Verenigde Staten — staat nationale veiligheid opnieuw hoog op de politieke agenda. Meer dan honderd landen hebben hun militaire uitgaven verhoogd.

Historisch werd defensie grotendeels uitgesloten van ESG-portefeuilles vanwege de associatie met geweld en ethische controverse. Dat standpunt wordt door een groeiende groep duurzame beleggers heroverwogen. De blootstelling aan de defensie-industrie binnen Europese duurzame aandelenfondsen is de afgelopen drie jaar verdrievoudigd, van gemiddeld 0,6% begin 2022 tot bijna 2% medio 2025.

Deze verschuiving betekent geen versoepeling van ESG-standaarden, maar juist een zwaardere verantwoordelijkheid. Bedrijven die direct betrokken zijn bij wapenproductie krijgen doorgaans hoge ESG-risicoscores, vooral vanwege risico’s rond bedrijfsintegriteit, productgovernance en milieu-impact. Ook toeleveranciers van technologie, logistiek en infrastructuur vereisen zorgvuldige beoordeling. De uitdaging voor duurzame beleggers ligt in het vinden van een evenwicht tussen het maatschappelijke belang van veiligheid en een consistente inzet voor transparantie, verantwoording en ethisch handelen.

2. AI: disruptief en kansrijk, maar ook complex

AI ontwikkelt zich razendsnel en heeft een diepgaande impact op economie en samenleving. Bedrijven wedijveren om technologische voorsprong, maar deze ontwikkeling brengt nieuwe ESG-vraagstukken met zich mee. Naast CO2-uitstoot, watergebruik, dataprivacy en arbeidsomstandigheden speelt digitale soevereiniteit een steeds grotere rol: de mate waarin staten controle houden over hun digitale infrastructuur, data en technologische standaarden.

Naarmate AI-systemen een grotere invloed krijgen op publieke opinievorming, economische besluitvorming en veiligheid, nemen risico’s rond misbruik, gebrek aan transparantie en manipulatie toe. Informatie-integriteit staat daarbij centraal. Het World Economic Forum rangschikte desinformatie en misinformatie voor het tweede opeenvolgende jaar als het grootste kortetermijnrisico wereldwijd, vanwege het ondermijnende effect op vertrouwen, bestuur en sociale cohesie. Voor duurzame beleggers betekent dit dat governance-criteria voor AI-bedrijven aan scherpte moeten winnen.

3. Energie-onafhankelijkheid: een pijler van soevereine veerkracht

Energie was altijd al een kernthema binnen duurzaam beleggen, maar recente gebeurtenissen hebben de kwetsbaarheid die gepaard gaat met energieafhankelijkheid pijnlijk blootgelegd. De oorlog in Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis dwongen overheden om de verwevenheid van energiezekerheid, economische stabiliteit en nationale soevereiniteit onder ogen te zien.

Europa importeert nog steeds circa 58% van zijn energie. Russische gasleveringen zijn grotendeels vervangen door import uit andere landen, met name de Verenigde Staten, die in 2024 bijna 45% van de Europese LNG-importen leverden. De toezegging van de EU om de komende drie jaar voor 750 miljard dollar aan Amerikaanse energieproducten te kopen, onderstreept hoe geopolitiek de energiestromen blijft sturen.

Tegelijkertijd versnelt Europa de transitie naar schone energie. In 2023 werd meer dan tien keer zo veel geïnvesteerd in schone energie als in fossiele brandstoffen. Ook investeringen in elektriciteitsnetten nemen toe, maar de uitdaging blijft groot: tot 2030 is naar schatting meer dan 600 miljard dollar nodig om netten te moderniseren en hernieuwbare energie volledig te integreren. Beleggers spelen een sleutelrol door kapitaal te alloceren naar hernieuwbare energie, opslag, slimme netten en interconnecties.

4. Klimaatverandering: de ultieme stresstest voor soevereinen

Klimaatverandering is geen abstract risico meer. Recordtemperaturen, extreme weersomstandigheden en biodiversiteitsverlies veroorzaken nu al aanzienlijke economische schade. In de eerste helft van 2025 bedroegen de wereldwijde verliezen door natuurrampen 162 miljard dollar, waarvan alleen de Verenigde Staten al 126 miljard dollar voor hun rekening namen.

Beleggers kijken steeds vaker naar fysiek risico, transitierisico en adaptatierisico. Vooral dat laatste — de mate waarin bedrijven en infrastructuur bestand zijn tegen klimaatschokken — blijft onderbelicht. Kapitaalallocatie naar klimaatbestendige infrastructuur, natuurherstel en adaptatie versterkt de langetermijnstabiliteit. Daarnaast kunnen beleggers via engagement sturen op betere rapportage over emissies, transitie- en adaptatieplannen.

5. Grenzen aan uitsluiting van landen

Tot slot rijst de vraag hoe ver landenuitsluiting kan en moet gaan. Duurzame beleggers sluiten regelmatig landen uit die niet voldoen aan minimale eisen op het gebied van democratie, rechtsstaat en mensenrechten. Vaak gaat het om markten met beperkte beleggingsimpact, zoals Iran, Noord-Korea en Rusland.

Complexer wordt het wanneer het gaat om landen met grote kapitaalmarkten. Het optreden van de Verenigde Staten onder president Trump — bijvoorbeeld richting Venezuela — roept vragen op over naleving van internationaal recht. Toch zullen weinig beleggers dit aangrijpen om ’s werelds grootste aandelenmarkt te mijden. Dat dilemma wordt concreter wanneer geopolitieke spanningen verder escaleren, bijvoorbeeld als de VS daadwerkelijk militair zou ingrijpen om Groenland in te lijven. Voor duurzame beleggers is dit geen theoretische exercitie, maar een fundamentele vraag over consistentie, geloofwaardigheid en pragmatisme binnen ESG-beleid.

Bronnen: Morningstar, belegger.nl, Micheile Henderson